Haatuf News

Home | Contact Us | Links |  Archives

 ISSUE 29278

Jamal Abdi Muhumed (Mahdi)

Waa arooryo hore oo ay sii kala Sahay qaadanayaan Qoraxda iyo Daxayu. Hada ayuunbuu  shaacu soo  cadaanayaa  waa wakhti aad  dirqi ku kala garan karto Geedka iyo Ruuxa waayo  habeenkaasi  waxa uu ahaa Gudcur 15aad ah,  Goorsheegtu waxa ay  Caga-cagaynaysaa  3:15 Am Habeenimo. 

Wakhtigan  waxa aan kasii baxayaa Gurigaya  oo kuyaal  Hargaysa gaar ahaan xaafada  Xidigta waxa an usii   xadhko xidhanayaa Goob miyi ah   waxaanaan rabaa inaan gaadhiga  oo aan anigu wade ka ahay  aan cagaha u saaro jidka  taga  magaalada Berbera, laso Gaadhi waa Lancrusal 4w,  waxaanse wadada kaga baydhayaa  Tuulada  Abdaal  oon uuga kacayo  Koonfur Quman. Waxa Kalahaadan iigu wacan waxtiga oo ah gu iyo dhulka oo biyuhu Qul-qulayaan roobkuna uu da’ayey bishii u danbaysayba si aan u dhaafo ifika maalin nimo goobaha dhiidhiga ah.

Waa Dul Jilaalkii oo dhan  hadba meeshii Caws leh  Xoolaha loo Haybiyo ama loo rarro , waxa dishooday raadka  xoolaha, waa Dul bus iyo habaas badan  hasa yeeshee  bishii u danbaysay roobabku  ku laxaad sadeen ,  Bishan oo ah Guyaad Horaanteed ayaa  reerguuraga dhulkani dagani mid walba  dib uugu soo laabtay  halkii uu hore uuga hayaamay Jiilaalkii,  Geediga iyo Sahanka ayaa habaqle ah, waa deegaan  jeesas yar yar mooyee aan dad sidaa usii badaniba daganayn  wakhtigan hadana   Qallo ah.

Gadiidkaa  Deegaankan  u baxaa waa laba qad,  Dadkuna  Goobaha tuulayaasha ah  kaliya waxa ay  Yimaadaan  habeenka uu  gaadhiga rakaabka ihi Magaalada ka imanayo  oo kaliya, Waxaana ay  soo doontaan  qaadka oo uu gaadhigaasi tuulada keeno, waa dad aan daawlad waxba u ogayn  waa deegaan markaasi uun barwaaqo iyo gu horaantii galay  xooluhuna ay badidooda  maqashu Waabka uugu jirto .

Waa deegaan  ninkii doob ahaa  hada uun bilaabay  inuu noqdo  guurmeer  una sahan taggo  ooridii uu la hoy gali lahaa . sidaa si lamida  ayaa iyagana  hablihii gashaan timaha ahaa ay iyaguna  u bilaabeen Cays gur iyo  Alaabaysi.

Waxaan  hadba  Galli, Kayn, Ay Iyo banano  Doogu milikhyahay  oo ay isa simen  Dareemada,Rista, Gargoor, Tima Hawenlaha, Garagarada  iyo warabta  ama faraqa Geeduhu  sii dhex qaadaba , waxaan Dukur ku dhawaad kii ku nastay  Tuullo ka Dhisan Jaajuur Dhoobo ah, Tiirar iyo Sarab. Waxay  aan  intii aanaan guda galin  Tuuladan  Duleedka ku soo dhaafay   Halo  aan ku Qiyaasay inay Shalay oo kale Dhaleen  oo Nirgokooda  dul jooga  iyagoo  daaqayey  goob tigaad badan   nirguuhuna jiifeen goob risa,

Cosobka meesha  Geelu daaqayey ku yiil ka sokow  Roobkii Xalay miray  Xareediisiibaa  Dhijaan, Gal iyo Galgalinba  Galac lahayd

Waxaan   Istaagay Tuulada  oo markaasi ahayd  Afar Dargadood iyo Laba Waab   waxaan ka dagay gaadhiga  waxaan markiiba ku salaamay  Caano  Geel halaysiiyo .

Waxa halkaas  oo kale  markaasi  taagnay  Gabadh   Kasoo baxday  Hoy Laba Daryaale ah oo ay aragiisa iigu danbaysay muddo  dheer,  shaw  Gabadhu waa Aroos Cusub,  iyada  oon Jawaabba isiin  ayaa  inta ay dib u Laabatay iiso Qaaday Darmo  ay Kala bixisay  Hadh-qoodaar halkana  iina Dhiibtay Dhiil Caano  Geela  oo Uguba kute  Soo Fadhiisu Darmadan oo Caanaha Dhan.

Mahadsanid inta aan idhi  ayaan Gaadhidhii Bakhtiistay  oo aan  Darmadhii Salka Dhigay  Caanaha Bisinka u Qabtay ilayn Taraag  ayaan ahaaye   oo Gaajo ayaan bes ahaaye.

Kadib inanti  waxa ay iisoo toosisay  wiilkii qabay   oo ah nin dharin yaro ah  markaasna aan anigu  ninweyn u noqonayo  laakiinse  anigu ma dhaadani  wiilkan inuu yahay  Ninkeeda  hasayeeshee dareen waa igu jiraa oo  aad ayaan  dareenkaygu  u taagan yahay  xataa inanta hadal nama dhex marin  imana sheegin inay Caruusad tahay,  hadana  kor waayeel waa wada indhee waxaan isku qiyaasay  guriga oo ka dhisnaa  Kabad , Allool, Cawy todobaale ah iyo Googaas wada cusub oo dhalaalaya iyo labiska aan dumarka kale lahayn ee ay xidhnayd.

Waxba yaanan hadal  idinku daaline  inankii   agtaydaa  salka dhig  waxa uu  markaasi xidhnaa  Macawis Cusub oo nooca loo Yaqaan Abu Saraandaha  ah iyo GO Shaala ,  judhiiba waar maxaad sheegtay iyo nabad.  Waxaanu   bilaa bay hayb  iyo inuu I hayb  sado   markaasi kuma cusbi Miyi aan tago   oo waa caado aan hore u arkay  lamana yaabin laakiin  waa xusuus dheer  marka aad maqasho  ereyadan:-

Reermaad  Tihiin, Waa Darma, maxaad sheegteen  iyo weedho kale oo badan.

Intii aanaanu hadalkaba kala bogan, waxa layaab igu  noqotay  inaan  bidhaan meel dheer ka halac sado, in kasta oo aanaan burkaba  bahal ka filayn. Waxaan  hadba isha dhan uula raacaba  waxa ay  marba kayni  qarisaba  Bidhaantii ayaa  soo dhawaatay, waxa aanay noqotay gabadh Gashaanti ah oo Hubqaad ,Bilic iyo Quruxba ilaahay u dhamaystiray, waxaanay  markaasi ahayd  Milxiisadii  Arooska oo ku labisan   dharkii  hidaha iyo  dhaqan oo aanay waxbo ka maqnayn  waxaanay naga soo istaagtay  Dhankaa  Bari ee  Cadceed kasoo baxa .  iyada oo  xishood ka muuqdo .

Waa laydin Salaamay iyo lagaa qaad   markii aanu is weydaarsanay  ayaa sheekadii halmar isku badashay  Ilaaq iyo Kaftay aan  Turxaan lahayn  oo iska soo horjeeda,    inay mixiisad ahayd  ii sheegtay,  barasho kadib .  Waxa ay ii sheegeen inay  Maanta tahay Todobabixii Arooska,   ana aan la joogayo kana tagi Karin  Bari  mooyee  “ waa reer magaalka  halkani waxa ay leedahay dhaqan  qofka nasoo martiyana ilaa aan sooryeyno  ma tago  caanuhu sooryo maaha oo caawa waad joogaysaa”  inantii ayaa  sidaa igu tidhi. “waa siwacan walaal lkn waxaan ku socday meel aad u durugsan   lugna ma ihi   sooryana iima dhina oo caanaba isiiseen  waxaan  umalaynayaa inay idinka badantahay inaan idilo qadeeyaa” ayaan uugu jawaabay.

Intaa kadin waxa na dhex galay  Caruuskii oo yidhi “waa sida inantu tidhi  amarkeeda weeyaan   todobaxana arooska lama dhaafo hadii aad timi”.  Intaa kadib waxaan go’aan saday inaan joogo oo aan la joogo  reerkan Arooska ah si aan uuga faa’iido   waxyaalo badan oo xaga dhaqan ka  ah.

Milxiisadu waxa ay ahayd  20 jir Hilib iyo Hanaan Dumarnimo Ilaahay u dhameeyey Dhexdu waxay ahayd Qabatin ,  Joogeeduna meel dhexaad dherer raacsan. Dhiico,Golxo, Qallaafo,Wegdo iyo wax kale oo qotinkeeda waxyeela  midnaba  looguma tallo galin. Kubka Boqob iyo xagal  ka dhex baa isku jooga,  Wajigeeda suuban,  Suniyaha gayr-gayran ee indhaha  korkooda ku daliigan,  gacmaha hilibku simay  ee xaada leh , ilkaha safan ee cadcad iyo ciridka sugulka ah ee saldhigooda ku seeman , Curcurada farawgu  cammiray  iyo  cabaadhyaha  qoorta  ku daliigan  ayaa  markii aan jaleecaba Qalbigayga jiidanayey . Timaheeda  ay subaxdaasi sida layaabka leh usoo gadafaysay waxa aad moodaysay Faras Suunaari ah Sayntii. Intaasba waxa kasii darnaa  Miyirkaiyo habsamida  ay talaabada u miisaamaysay.

Waxaanu   Aniga Caruuska  iyo Milxiisaduba  u  kacnay dhanka gurida oo markaasi  Qadadii lagu diyaariyey waxaanuu  ku   qadaynay faftakii iyo  barashii oo xiiso sii yeelatay. Cabaar kadib markii la qadeeyey  waxaan  u anbo baxnay   xaga dudada guri iyo kanbalka halkaasi  oo aan daawasho  aniga ii ahayd  waxaanaan  hadba  cabaar marka aan quruxda dhirta ku mashquulo  ku soo laabanaayey  haasaawihii oo aan garabkayga talaalixinaayey  walow  aanaan isba fahmahayn  dhanka haasawa  magaalada iyo ka miyiga oo kala duwan awggood. Cadceedu markii ay  dhanka Galbeed  u Hogaansantay  ayaanu  dheelmasho iyo  xoolo xaray iyo show ciyaargu habeenkaas ah  ku  hoyanay.waxaana  la loogay  labaneef  oo sooryo ah.

Anaga iyo Gaadhigaygii waxa naloo diyaariyey Ardaa Wayn oo dugsoon waxaana layskukay  dul dhigay  Darmo , Go Shaala iyo Birkimo dabna lay shid. Iyaguna   xoolo lis  iyo casho samayn u dareere,

Waxaa Kaligay Ardaaga  fadhiyaba waxa isoo hormay  Quruxdii iyo heemaal Milxiisada , saxan saxadii  udgoonayd ee kaymaha  iyo quruxda Ramadka dhalay.

Geelii iyo  Adhigiiba inta hore loo Maalay, waxaana fiidaddawgiiba  hareeraha kasoo baxay  laydhadh badan  oo aan anigu u haystay  baabuur lakiiin ahaa  Tooshash  ay sitaan dad cayaar gud ahi,  waa gad lagu yaqaanaaye  waxa   tuuladii oo markaasuun waxoogaa  odayaali yimaadeen  oo sugaayey  qaadka  saran baabuurka Hargaysa ka imanaaya  ka dul qab sadeen  Duleedkiisa Sacab iyo Or, Hal nabar ah markii haloosiyayeen  ayaa  reerkii arooska oo shaw ablo badani isku yimaadeen  soo dareereen mise  waxaaba hogaaminaysa milxiisadii, waxa habeenkaa oo dhan Sidida la hayaba,  waa soo dhawaadkii ayaa Gataati dhac lala kala tagay .

Mahadhadu  waxay ahayd ciyaarta  heesaheedo  dhamaan waxay ahaayeen kuwo  siyaasadaysay una badan  Shareero, Duurxul, Silansugan iyo Yamxeero, waxaana  lagaga wada hadlaayey  Quruxda  Milxiisada iyo mooganaan Daawlada Somaliland.  Yaab iyo fajac amakaag ayaan dhabana qabtay  waxa iskugu kay hagaagi waayey  Somaliland  Dawladeeda iyo  waxa kala  galay  inantan bal adba.

 Intii  Dhalin yaradu sii kala socdeen oo dhan  waxa ay faaladeeda ku jireen  Milxiisadii  “waar  miyaanay wadnaba lahayn ?”  “ waar waa madaasho” “Allaylehe  nin calfadaybaa cawo iyo ayaan leh”  faalooyinkaas oo dhami waxay  ay igu ahaayeen  dhinbiilo si gaara ii taabanaya  hada se  waxa aan ka fikiraya meel kale   mar waxaan  eegayaa ciyaarta marna  sheekada ay ku  dhex qarinayeen ee  u dhaxaysa  Somaliland  iyo Inanta .

Waxaan ku laabtay Ardaagaygii waxaana ii timi inantii oo hugeede u dhan yahay waxaana ay  I tidhi” waa su’aal  aan curad  ahayn oo barashaa iskugu keen laabnayd  ma hubtaa  Halaajiyayeel iyo halyeeyo mida aynu nahay?”  yaabay oo idhi  “ malaa labada midna ma nihin waayo halyey ma ihi  oo ma soo dagaalamin  halaajina ma ihi  oo wali layguma sheegin” .

intaa kadib waxay  ii sharaxday   sheekadii ciyaar oo  oo ilaa fiidkiiba aniga imari la’ady  waxaana ay tidhi  “ waxa caawa yimi  ninka ah  kaabaha  ama Gudoomiya tuuladan  waxaana uu  dadka deegaanka  wax kaga guraa xilga jiilaalka  ee caawimada loo baahan yahay  xoolo keena aan  Magaaladii ku tago oo aan dawladii idiin la soo hadlo waxna lagama arka  ta kale dawladu  dan marka ay leedahay ee doorashada way timaadaa oo waxbay  naoo sheegta oo tidhaa badaan milix ka dhigi hadana  ma arag”

Markii ay hadalka halkaasi marinaysay ayaan su’aalay  dawldee wax ka tabanaysaan ma tan mise tii hore   waxaana  ay ku jawaabtay  “tanaaba uugu been badan waxaanse adiga ku su’aalay odaygii Siilaanyo  ma noolyahay ma dhintay  maba maqlee xaguu joogaa waxaanaan  iigu  dartaa  horta Xirsi Idaacada ayaanbaan ka maqlaa iyo  gawaadhigaa hargaysee  ma Silaayaa dhalay”

Waa jawaab maqan.

Intaas ayaan  habeenkaas ku kala gaabsanay wanaanu kala  hurdo tagnay  waxaananaan ka anbo baxay salaadii  danbe  gaadhayna meeshii aan rabay,

Laba Caana maal kadib ayaan dib usoo baray jidkii waxaana  aan la kulmau  Layla  oo inat tuuladii Maqaaxi ka furatay  Isna  uu guurswaday  nin Sare, hase yeeshee  madawga. diifta, diihaalka iyo dacaska ka muudo aanaad odhanayn waa  inantii ama  Gabadh Madaxweyne waxaana  uu furay  hal Dalqad.

Lasocoo Inantu waxay ahayd  inan qurux leh  20 jir ah oo bala  Caano maal la qabay . waa hubaal oo waxa laga  furay dabar ay ku taamaysay in bar uun laga furo  laakiin iyadu waxa ay jeclayd in hab Diblumaasi looga furro oo ay nolosheeda la wadaagto nin aan waligeed furin oo cadawga ka ilaaliya una heelan.  taasina ma dhicin. Hadaba akhriste  Dhaliil maleeyahay  ninka Guursadaa

Somaliland Iyo Maxaa Kala Galay Milxiisada?

Jamal Abdi Muhumed (Mahdi)

Freelance Journalist, based in Hargeisa.

Reporter, News editor and Feuture writer.

Tell: 00-252-2-4127409

Email:- mahdi760@hotmail.com