Haatuf News

Home | Contact Us | Links |  Archives

Xukuumadda Oo Warbaahinta Tustay Lixdii Maxbuus
Ee Isku Dayay Inay Jeelka Hargeysa Ka Fakadaan

Roobabka Gu’ga Oo Ka Curtay Gobolka Sanaag

Ciidanka Kantaroolka Berbera Oo Fashiliyey Fadhataysiga Beeb Yaalla Duleedka Wershada Sibidhka

Hay’adda COOPI Oo Dib Ula Noqotay Dawooyin Loogu
Talo Galay In Lagu Talaalo Xoolaha Degmada Baki,
Kadib Markii Uu Joojiyey Wasiirka Xanaanada Xooluhu

Qalab Isboortis Oo Loogu Deeqay Kooxda White Sand Village

Aqoon-isweydaarsi Ku Saabsan Kor-U-Qaadka Fayo-dhawrka
Oo Ka Furmay Hargeysa

Cabdi-Casiis Samaale Oo Sheegay In Madaxweynuhu
Golaha Wakiilada Ka Raali-Geliyey Warsaxaafadeedkii
Wasiirka Warfaafinta

Guddi Cusub Oo Loo Doortay Hoggaanka Ururka Jaaliyadda Somaliland Ee UK

ODHAAHDA AKHRISTAHA: Isa Seegga Xukuumadda Iyo Baarlamaanka Ee (CARE or I DON’T CARE)
W.Q. Cismaan Abokor

Qofka Muwaadin Ah Oo Xaqiisii Dastuurku Siiyay Meel Lagaga Dhacay, Ma Dowbaa?

Madaxweynaha Somaliland Daahir Rayaale Kaahin iyo wefti uu hoggaaminayo ayaa shalay ka dhoofay Madaarka caasimadda Hargeysa, isagoo u sii jeeda magaalada Sanca ee dalka Yemen oo uu booqasho rasmi ah oo laba maalmood ah ku joogi doono.

Weftiga Madaxweyne Rayaale oo Madaarka Hargeysa ay ka qaaday diyaarad gaar ah oo uu Madaxweynaha dalka Yemen Cali Cabdalla Saalax u soo diray, waxaa Madaarka ku sii sagootiyay Madaxweyne Ku-xigeenka Somaliland, Axmed Yuusuf Yaasiin iyo Madax kale oo ka tirsan xukuumadda. WaxaanayMadaxweyne Rayaale iyo ku-xigeenkiisu halkaas salaan sharaf kaga qaateen cutubyo ka tirsan ciidanka Qaranka Somaliland.

Booqashadan Madaxweyne Rayaale oo ku soo beegantay xilli ay dawladda Yemen ka qaylisay doonyo kalluumaysi oo ay ciidamada illaalada xeebaha Somaliland bilihii ugu dambeeyay ku soo qabqabteen badda Somaliland oo ay si sharci-darro ah ugaga kalluumaysanayeen, ayaa la filayaa inay u badan tahay waxyaabaha ay labada dhinac ka wada hadli doonaan.

Madaxweyne Rayaale waxa safarkiisa ku weheliya Wasiirada Ganacsiga iyo Wershadaha Nuux Sh. Cumar Sh. Muuse, Kalluumaysiga iyo Kheyraadka Badda Maxamuud Maxamed Faarax (Oday), Xanaanada Xoolaha Dr. Idiris Ibraahim Cabdi iyo xubno ka socda Rugta Ganacsiga Somaliland. Sidoo kale weftiga Madaxweynaha waxa ka mid ah Rashiid Xaaji Cabdillaahi oo ah shakhsi madaxbanaan, balse Wasiirka Ganacsiga ka soo qabtay xukuumadihii hore iyo Saraakiil kale oo ka tirsan Madaxtooyada.

Madaxweyne Rayaale oo qolka martida ee Madaarka Hargeysa Saxaafadda kula hadlay ka hor intii aanu dalka ka ambabixin waxa uu sheegay in socdaalkiisani la xidhiidho martiqaad rasmi ah oo uu ka helay Madaxweynaha dalka Yemen Cali Cabdalla Saalax, isagoo yidhi: “Horta Saaka [shalay] waxaan tegayaa Yemen oo runtii ah dad aynu jaar nahay oo xidhiidh badan oo dhaqan inaga dhexeeyay isla markaana ah dad aynaan kala maarmi karin. Madaxweynaha Yemen Cali Cabdalla Saalax ayaa martiqaad ii fidiyay, ujeedada ugu weyn ee aan u tagayaana waxay tahay xidhidhka jaarnimo ee ganacsi iyo arrimo nabadgelyada ku saabsan, waxaanu safarkaygu qaadanayaa laba Maalmood.”

Madaxweyne Rayaale oo la weydiiyay bal inay Madaxweyne Cali Cabdalla isla soo qaadi doonaan arrimaha Soomaalida oo uu aad ugu mashquulsanaa sannadkii u dambeeyay waxa uu yidhi, “Horta arrimaha Soomaalida isaga oo keliyi kuma jiro ee Carab iyo adduunka oo dhami way ku jiraan Cali Cabdalla Saalaxna kuwaas ayuu ka mid yahay laakiin anigu waxaan kala hadlayaa wixii Somaliland iyo Yemen dhex maraya.”

Mar la weydiiyay bal inuu kala hadli doono arrimaha Xoolaha Somaliland waxa uu yidhi, “Xoolaha, dhaqaalaha iyo kalluumaysiga badda in wixii ay inooga baahanyihiin sifo sharci ah aan uga wada hadalno, Nabadgelyada badda oo inaga dhaxaysa oo mid waajiba ah waanu ka wada hadlaynaa iyo wixii kale oo haddii ay wax ina tari karaana waan weydiisanaynaa”
Madaxweynaha oo la weydiiyay bal in safarkiisan Yemen salka ku hayo safar uu toddobaadkii hore Sanca ku tagay Madaxweynaha Puntland Cadde Muuse waxa uu yidhi, “Madaxweynaha Somaliland aniga oo ah ayaanu Cali Cabdalla Saalax wada hadalnay iskumana dafirsanin dadkana khasab kuma lihin inay ina ictiraafaan laakiin waxa mar kasta inoo taala inaan danaheena ka hadalno.”

Madaxweynaha oo ka jawaabayay su’aal ahayd inuu dawladda Yemen kala hadli doono Doonyo Somaliland qabatay dhawaan oo Yemen laga leeyahay kuwaas oo si sharci darro ah uga kallumaysanayay badda Somaliland waxa uu ku jawaabay, “Horta Cafis ayaan doonyahaas u fidiyay li xusni niya, si aan niyad wanaagsan ugu muujiyo oo jaarnimadeena u hagaajisano awalna waan u fidin jirnay oo iyaga oo aan ina weydiisan ayaan iska fasixi jirnay mana aha markii u horaysay ee aan qabano marar hore oo aan qabanayna way jiraan.”

Madaxweynaha oo la weydiiyay bal hadda inuu Cali Cabdalla Saalax kala hadli doono inuu joojiyo hub lagu eedeeyo inuu siiyo Cabdillaahi Yuusuf si uu u wiiqo awooda hoggaamiye kooxeedyada Soomaaliya waxa uu yidhi, “Horta anigu faaladaas geli maayo taasna adigaan kuu daynayaa laakiin wixii danaheena inaga ku saabsan iyo wixii nabadgelyadeena ku saabsan ee aan nabadgelyadeena waxba u dhimayn kolay waan kala hadli doonaa.”

Mar Madaxweyne Rayaale la weydiiyay bal hadda waxa uu ka odhanayo Weerarada Maamul-goboleedka Puntland maalmihii u dambeeyay ku soo qaadayay degaano Somaliland ah oo uu dagaalna dhexmaray beelo reer Somaliland ah oo bariga Sanaag degen waxa uu yidhi, “Dee inaguna waynu joognaa meesha oo kama maqnin.”
 

Top

Hargeysa, April 3, 2006 (Haatuf) – Xukuumadda Somaliland ayaa shalay u ogolaatay koox ka tirsan Warbaahinta Somaliland inay booqdaan lixdii maxbuus ee isku dayay toddobaadkii hore inay ka baxsadaan Jeelka weyn ee magaalada, kuwaas oo ka mid ah xubnaha loo haysto falalkii argagixo ee dalka ka dhacay sannadihii 2003, 2004 iyo 2005.

Kooxdan war-fidiyeenada ah oo ka kala socday Telefishanka dawladda iyo Wargeyska Haatuf, waxay lixda ee la sheegay inay ahaayeen kuwii isku dayay inay ka baxsadaan Jeelka oo qol xabsiga gudihiisa ah ku xidhan, iyagoo gacmaha iyo lugaha kaga xidhnaayeen katiinado.
War-fidiyeenada oo isku dayay inay sawiro ka qaadaan isla markaana su’aalo weydiiyaan lixda maxbuus ayay u suurta-gali wayday kadib markii ay qaylo iyo sawaxan kaga jawaabeen iyaga oo diidan in warbaahintu sawiro ka qaado, gaar ahaan kamarada telefishanka, isla markaana waxay wejiyadooda ku duubeen dharkii ay xidhnaayeen iyagoo isku dayaya inaanay kamaraduhu wejiyadooda qaban.

Lixda maxbuus ayaa caafimaadkoodu u muuqday mid wanaagsan iyadoo aanay ka muuqan dhaawacyo iyo nabaro laga arki karo, marka laga reebo Cabdiraxmaan Indha-cade oo lugta midig dhaawac ka muuqday, waxaana kaga duubnaa baadhays.

Booqashadan warbaahinta ee jeelka Hargeysa, waxay ka dambaysay kadib markii ay lixdan maxaabiista ahi ay isku dayeen inay ka baxsadaan jeelka Hargeysa Axadii toddobaadkii hore (26/3/2006) oo ay darbiga Jeelka ka daateen, balse markii dambe dib loo qabqabtay. Hase yeeshee, waxa soo baxay warar sheegaya in qaar ka mid ah aan la soo qaban. Taas oo ay xukuumadda Somaliland si weyn u beenisay, gaar ahaana wasiirka Arrimaha Gudaha Somaliland, Ismaaciil Aadan Cismaan ayaa ku celceliyay in dhamaan maxaabiistaas isku dayday inay baxsadaan gacanta lagu wada dhigay, isagoo wasiirku isla habeenimadii falkaasi dhacayba jeelka hortiisa warbaahinta ugu waramay.

Top

Ceerigaabo, April 3, 2006 (Haatuf) – Roobabkii xiliga gu’ga ayaa ka curtay gobolka Sanaag saddexdii maalmood ee u danbeeyey.

Sida uu ku soo waramay weriyaha Haatuf ee gobolka Sanaag, Cabdirashiid Xasan Cabsiiye, roobabkan oo biyaha ka dhacayey aad u badnayeen waxay ka da’een dhulka buuralayda ah ee Cal-madaw, Daallo, Surud, Siraadlay iyo dhamaan buuralayda gobolka ee ku taal silsilada Golis. Ilaa haddana roobabkani degaamadii ay ka da’een wax khasaare ah lagama soo sheegin. Waxa kale oo roobab dhulka maasheeyey ka da’ay degaamo badan oo ka kala tirsan labada degmo ee Ceelaf-wayn iyo Ceerigaabo sida Yufle, Kalmac, God-canood, Kalshiikh, Dayaxa, iwm.

Roobabkan oo kii biyihiisu ugu badnaayeen dorraad heleen magaalada Ceerigaabo iyo agagaarkeeda habeen hore cawayskiina dib uga curtay.

Roobabkan oo xalay loogu hilaadinayo ama si wayn uga muuqda degmaada gobolka ee koonfurta, Bariga iyo galbeedka gobolka waxaa la rajaynayaa ama Illaahay laga sugayaa inta dadka iyo xoolahaba haraadka ka bi’iyo isla markaana Berkadihii iyo ceelashii biyaha laga waayey biyihii dib ugu soo noqdaan.

Gobolkan Sanaag oo ahaa gobolada abaarta ugu wayni ka jirto dadka iyo xoolahana ay haleeshay biyo la’aan iyo cuno yari ma jirto cid uga soo gurmatay dhibaatada abaarta marka laga reebo hay’adda Horn Relief oo waqtigan ku dhex jirtay gar-gaar biyo dhaamis ah oo ay ka wado degaamada Bariga Sanaag.

Curashada Roobabkan oo ku soo beegmay xili dadku warbaahinta kala duwan ay ka maqleen hanti loogu talo galay dhulka ay waxyeelaysay dhibaatada abaartu waxay dadku iswaydiinayaa hay’adaha iyo masuuliyiinta gacanta loo geliyey deeqahaasi ma gaadhsiinayaan meelihii loogu talo galay?
 

Top

Berbera, April 3, 2006 (Haatuf) – Fadhataysi sharciyaysan oo lagu qaadanayey beeb yaala duleedka wershada sibidhka magaalada Berbera ayaa fashilmay kadib markii ay ishortaageen furashada beebkaas ciidanka bileys ee joogay rugta kaantaroolka oo aan wax badan ka fogeyn halka laga qaadayey beebkaa (shamiitada).

Sida uu ku soo waramay weriyaha Haatuf ee gobolka Saaxil, Axmed Aadan Dheere beebkan oo ahaa mid ka soo hadhay xaawiska biyaha ka soo qaada ceelka FARADEERO oo ah ceelka labaad ee magaalada Berbera laga waraabiyo oo kayd ahaana ugu yaalay in hadba wixii ka xumaada beebka aasan lagu bedelo ayaa sida ay sheegeen ilo xog ogaal ahi waxay cida fadhataysaneysay foodsaaro ka soo dhigteen wareegtooyin ogolaansho fadhato ah oo sida la sheegay ka soo kala baxay xafiisyada wasiirada ganacsiga iyo macdanta iyo biyaha iyo weliba badhasaabka gobolka Saaxil.

Kooxda Ciidanka bileyska ah ee ishortaagtay qaadashada beebka ayaa sida la sheegay markay joojiyeen kadib la socodsiiyey maayarka magaalada Berbera Siciid Daa’uud Cilmi, kaas oo isna ku amray ciidanku inay gaadh ka qabtaan oo aan la qaadin isagoo duqu sida la sheegay qoraal ku saabsan inaan la qaadina u dhiibay maalintii shalay taliyaha rugta bileyska kaantaroolka ee jidka isku xidha magaalada Berbera iyo Burco kaasoo ah ka ay ka hawl galaan ciidankaas ishortyaagay qaadashada beebkaas ay leedahay wakaalada biyaha magaalada Berbera.

Ilaha warkan laga helay waxay intaas ku dareen in Madaxweyne ku-xigeenka Somaliland, Axmed Yuusuf Yaasiin qudhiisu aanu ka dheerayn la ogaanshaha arrintan wasiiradu ogolaadeen, kaas oo sida la sheegay isna soo galay mar badhasaabka gobolka Saaxil ku xidhay cida doonaysay qaadashada beebka oo sida la xaqiijiyey ah nin u dhashay kililka shanaad ee dalka Itoobiya oo ka ganacsada Somaliland.

Maaha markii u horeysay ee arrin noocani ka dhacdo wershada sibidhka, waxaana jiray marar badan oo tan hadda ka horeeyey oo lagu qaatay qalab badan oo muhiim ahaa haba u badnaado beebka lagu guro ceelasha biyaha marka u horaysa ee riigu qodoyo.
 

Top

Hargeysa, April 3, 2006 (Haatuf) – Ururka dhakhaatiirta xanaanada xoolaha ee ULPA ayaa dib ugu celiyey hay’adda COOPI, maalintii jimcihii dawooyin lagu talaali lahaa xoolaha nool ee degmada Baki ee gobolka Awdal, ka dib markii uu mashruucaasi is hortaagay sida la sheegay wasiirka xanaanada xoolaha Somaliland Dr. Idiris Ibraahim Cabdi.

Dawooyinkan oo yaalay xarunta kaydka daawooyinka ee Asbiima waxa isla maalintii Jimcihiiba laga saaray madaarka Hargeysa diyaarad u kiraysan Qaramada Midoobay, taasi oo u qaaday ilaa iyo xafiis goboleedka hay’adda COOPI ee magaalada Nairobi.

Talaalkan oo la doonayey in lagu talaalo in ka badan 50,000 oo neef, waxa uu ka dambeeyey ka dib markii uu wasiirka xanaanada xoolaha Somaliland Dr. Idiris Ibraahim Cabdi codsaday in xoolaha nool ee deegaamadaasi laga baadho cudurka susunka, taasi oo baadhitaan ka dib la xaqiijiyey in cudurkaasi ka dilaacay meelo ka mid ah degmada Baki, kaas oo ay sameeyeen dhinacyo ay ka mid yihiin hay’adda magaceeda la yidhaahdo SAHSP iyo dhakhaatiir ka socota wasaarada xanaanada xooluhu.

Sida ku cad warqad heshiis ah oo ay wada galeen wasaarada xanaanada xoolaha Somaliland, hay’adda mashruuca caafimaadka xoolaha Soomaalida (SAHSP) iyo hay’adda COOPI, waxa lagu heshiiyey in laga talaalo cudurka Susunka xoolaha ku dhaqan gobolka Awdal iyo deegaamada ku wareegsan ee uu cudurkaasi sida dhakhsaha ah ugu fidi karo.
Mashruucan waxa maalgelinayey midawga Yurub, waxaana wada jir u fulinayey ururka dhakhaatiirta xanaanada xoolaha Somaliland, hay’adaha COOPI, SAHSP iyo wasaarada xanaanada xoolaha Somaliland.

Hase yeeshee, sida ku cad minute qoraalka kulan ay dhinacyadani ku yeesheen 18/03/2006 wasaarada xanaanada xoolaha, wasiirka iyo hay’adahani waxa ay isku khilaafeen ka dib markii uu wasiirku ka codsaday hay’adda COOPI inay keento dawooyinka talaalka xarunta wasaarada xanaanada xoolaha, balse waxay taasi kaga jawaabeen masuuliyiinta hay’adda COOPI in aanay taasi suurta gal ahayn, iyaga oo ku sababeeyey in dawooyinka loo qaadi doono magaalada Boorame, oo saldhig u noqon doonta mashruuca talaalka. Arrintaas oo uu wasiirku kaga jawaabay in aanay hay’adda COOPI aaminsanayn wasaaradda xanaanada xoolaha. Isaga oo wasiirku intaa raaciyey in ay arrintaasi ka soo horjeedo heshiiskii ay dhinacyadani kala saxeexdeen.

Waxaanu wasiirku sida hadal qoraalkan ku qoran yidhi. “COOPI waxay u muuqataa mid aan rumaysnayn wasaarada, balse waad cusub tihiin, mana ogidin dhibaatooyinkii uu ninka magaciisa la yidhaahdo Patrick ka dhex sameeyey wasaaradda, ururka dhakhaatiirta xanaanada xoolaha (ULPA) iyo hay’adda COOPI”.

Waxa kale oo ay labada dhinac isku khilaafeen tirada kooxaha talaalka iyo waqtiga uu talaalkani soconayo, iyada uu wasiirku codsaday in la kordhiyo tirada kooxaha dhakhaatiirta ah ee ka hawlgalaysa talaalkan iyo waqtiga uu soconayaba, hase yeeshee ay masuuliyiinta COOPI u sheegeen inay hawshan fulin doonaan oo keliya saddex kooxood muddo 15 maalmood ah, halka uu wasiirkuna ka codsaday laba kooxood oo muddo 22 maalmood ah ay hawshan fuliyaan. Taasi oo ay masuuliyiinta COOPI-na sheegeen sida aanay u suurto galka u ahayn.

Aakhirkii kulankani waxa uu ku dhamaaday in khilaafka labada dhinaca cirka isku sii shareero oo uu halkaasi ku xidhmo mashruucii la doonayey in lagu talaalo xoolaha.
Wasiir ku xigeenka wasaaradda xanaanada xoolaha Mr. Cali Axmed Cabdi, oo aanu arrintan wax ka weydiinayaa ayaa ka gaabsaday inuu wax faah-faahin ah ka bixiyo, balse waxa uu si kooban u yidhi. “Waan ka qayb galay anigu kulankaasi, waxaanan ogaa, iyada oo ay labada dhinac isku afgaran waayeen”.

Wasiir ku xigeenka oo la weydiiyey sababta ay wasaarad ahaan u soo xidheen mashruucan ayaa markale ka gaabsaday, laakiin waxa uu si kooban u yidhi. “Anagu maanaan soo xidhin, wax waraysi ah oo aan ka bixinayaana ma jirto”.

Ururka ay leeyihiin dhakhaatiirta xanaanada Xoolaha ee Somaliland oo magaciisa la yidhaahdo ULPA ayaa iyagu cabasho weyn ka muujiyey mashruucan la soo xidhay, iyaga oo arrintaa ka hadlayana waxa ay yidhaahdeen “Waa markii labaad ee wasiirku carqaladeeyo hawshan taakulaynta ah ee ku waajahan xoolaha oo badi nolosha dadkeenu ku tiirsan tahay. Hay’adaha mashaariicda wadaa marka hore waxay la xidhiidhaan wasaaradda, iyadaana heshiiska la saxeexata, markaa ka bacdi ayaanu ka urur ahaan ka qayb qaadanaa kolba wixii barnaamij ah ee la fulinayo. Mashruucan haddda wuxuu ka kooban yahay saddex kooxood oo koox waliba tahay afar dhakhaatiir xoolaad ah. Haddaba si ay wada shaqayntayadu u hagaagto koox kasta waxaanu ka dhignay saddex dhakhtar oo ururka ah iyo hal dhakhtar oo wasaaradda ah oo joogga degmooyinka ay hawshu ka socoto. Anagoo eegayna xaaladda dalka, ayaa waxaanu dejinay qorshe ay dhakhaatiir badani ugaga qayb galaan, labadii biloodba waxaanu saarnaa dhakhaatiir cusub. Imika waxaa shaqaynayey dufcadii saddexaad, kooxuhu markay degmooyinka joogaan waxay ku shaqeeyaan magaca wasaaradda. Wasiirka mooyee, wasaarada xoolaha wada shaqayn wacan baanu leenahay. Amarkii wasiirka ayuu gebi ahaanba barnaamijkii daaweynta xooluhu ku joogsaday, iyadoo ay hay’addii go’aansatay in qaybtii dambe ee mashruuca loo wareejiyo Somalia. Joojinta mashruuca wuxuu wasiirku shuruud uga dhigay in lacagta hawsha lagu fulinayo isaga loo dhiibo iyo in magaca ULPA laga tirtiro heshiis ay wada galeen hay’adaha mashruucan maalgelinaya iyo wasaaradu 30/01/2006 (MOU)”.
Maaha markii ugu horeysay ee khilaaf noocan oo kale ahi yimaado hase yeeshee waxa ay hore labada dhinac iskugu khilaafeen mashaariic kale oo talaal oo ay hay’adaasi iyo ururka dhakhaatiirta xanaanada xoolaha ee Somaliland ka wadeen gobolada bari ee Somaliland, kuwaas oo markii uu wasiirku joojiyey sababay muran iyo qaylo dhaan xoog badan oo ka soo yeedhay dadweynaha deegaankaasi iyo ururka dhakhaatiirta xanaanada xoolaha Somalilanda ee ULPA.

Mashaariicda daryeelka caafimaadka xoolaha oo ka kala socday degaamo kala duwan oo ilaa 4 gobol ah, kuwaas oo kala ah gobollada Togdheer, Sool, Sanaag iyo Awdal waxa fulintooda iska kaashanayey dhinacyo ay ka mid yihiin, ururka dhakhaatiirta xanaanada xoolaha ah ee ULPA, hayadda samafalka caalamiga ah ee COOPI iyo wasaaradda xanaanada xoolaha, laakiin mashaariicdaasi markii ay badhtanka marayey oo aanay weli dhamaan ayaa si kedis ah loo joojiyey, iyadoo la sheegay in amarrada lagu joojiyey uu bixiyey wasiirka xanaanada xoolaha Dr. Idiris, iyadoo ay mashaariicdaasi ka mid ahaayeen mashaariicda loogu yeedho mashaariicda gurmadka degdegga ah daryeelka xoolaha oo uu ururka midowga Yurub (EU), maalgeliyo, kaas oo xoolaha si lacag la’aan ah loogala tacaalayey waxyaalo ay ka mid yihiin, Shillinta, Caalka, Dhamiijada, Jabtida, Dhukatada, Raaf-xanuunka IWM.

Mashruuca daryeelka caafimaadka xoolaha ee u dambeeyey waxa la joojiyey dabayaaqadii bishii hore, waxaana la doonayey inuu mashruucaasi ka fulo gobolka Awdal, gaar ahaan degaanka Baki, taas oo la sheegay inuu wasiirka xanaanada xooluhu amar afka ah ku hakiyey, laakiin mashruuc kaa ka horeeyey oo isna ahaa daryeelka caafimaadka xoolaha oo ka socday degaamo ka mid ah gobolada Togdheer, Sanaag iyo Sool ayuu wasiirka xanaanada xooluhu joojiyey, arintaas oo ay ilaa hadda qayladeedu taagan tahay, isla markaana aan wax tafaasiil ah oo cuntanta laga bixin sababta loo joojiyey.

Mashruucan u dambeeyey ee gobolka Awdal, gaar ahaan degaamada Baki waxa markii hore heshiis saddex geesood ah ka galay dhinacyada kala ah, Wasaaradda xanaanada xoolaha, hayadda COOPI iyo urur ka shaqeeya caafimaadka xoolaha oo magaciisa la yidhaahdo SAHSP, heshiiskaas oo dhacay 30-kii January, 2006 waxa dhinaca wasaaradda xanaanada xoolaha u saxeexay wasiirka xanaanada xoolaha, Idiris Ibraahin Cabdi, halka uu hayadda COOPI u saxeexay, Dr. Patrick Martin oo xidhiidhiye ah iyo hayadda SAHSP oo uu u saxeexay nin la yidhaahdo Dr. Henry M. Wamwayi, waxaana heshiiskaasi dhigayey inay wasaaraddu dusha ka maamusho geedi socodka fulinta mashruuca, hase yeeshee mashruucaa inkasta oo laba bilood ka hor la kala saxeexday laba bilood ka hor, hadana ilaa hadda lama fulin, waxaana la sheegay inuu ninkii madaxda ka noqon lahaa fulinta mashruucaa uu dib dalka uga dhoofay, ka dib markii ay masuuliyiinta wasaaradda xanaanada xooluhu carqalado ay mashruucaa ku arbushayaan kala horyimaadeen.

Mashaariicda daryeelka caafimaadka xoolaha ah ee ka socday gobollada Togdheer, Sool iyo Sanaag waxay ka socdeen degaamo balaadhan oo gobolladaa ka tirsan, waxaana hawshaa fulinteeda wadday kooxo dhakhaatiir ah oo isugu jira ururka dhakhaatiirta madaxa banaan ee ULPA iyo weliba dhakhaatiir ka tirsan wasaaradda xanaanada xoolaha, gaar ahaan kuwo ka hawl gala gobolada iyo degmooyinka ay hawsha mashruucaasi ka socotay, iyadoo ay kooxaha dhakhaatiirta ah ee hawshaa wadday ay koox waliba maalintii daawayn jirtay ilaa 1000 neef oo xoolo kala duwan ah.

Sida ku cad qoraal ka soo baxay xafiiska hayadda COOPI ee Nayroobi 19-kii January, 2006 waxay saraakiisha hayadda COOPI ku tiraabeen in hadii aanay xukuumadda Somaliland mashruucaa is-hortaagga ka joojin ay u wareejin doonaan meelo koonfurta Somaliya ah oo u baahan, laakiin ilaa hadda taasi may dhicin, waxayse warar xog-ogaal ahi sheegeen inay dhinaca xukuumadda Somaliland ka war-sugayaan, hadii ay xukuumadda Somaliland wax jawaab ah ka waayaan ay go’aan ka qaadan doonaan.

COOPI iyo ururka dhakhaatiirta ULPA ma aha ciddii u horaysay ee isa sudhmaan wasiirka, laakiin mar hore ayey hayadda samafalka ee la yidhaahdo VETAID iyo madaxda sare isugu qabteen mashruuc isaguna ahaa daryeelka xoolaha oo la doonayey in laga fuliyo Somaliland, balse markii ay caqabad la kulmeen loo wareejiyo dhinaca maamul-goboleedka Puntland. Sida hadaba looga baqe qabo inuu mashruucani u wareego Koonfurta Somaliya.

Inta badan dadka arrintan la socda ayaa aaminsan in mashaariicda noocan ahi yihiin, kuwo fara-kutiriska ah ee gaadhay degaamada xoola-dhaqatada ah ee ay had iyo goor baahida badani ka jirto, ciddina aanay xaallayn, sidaa darteed uma baahna in lagu arbusho masaaliix gaar loo eryanayo, waayo xataa marka laga yimaaddo baahida caafimaad ee ay xooluhu u qabaan barnaamijyada caynkaas ah, waxa kale oo iyana meesha taal in maalmaha ay socdaan mashaariicdaasi ay shaqo ka helaan dad door ah oo isugu jira dhakhaatiirta xanaanada xoolaha ee ay shaqo la’aani dilootay iyo dad kaleba, taas darteedna waxa mudan inaan baahiyaha caynkaas ah laga door-biddin danno iyo masaaliix gaar ah.

Dhaliilaha la xidhiidha mashruucan la joojiyey kuma koobna oo keliya masuuliyiinta wasaarada xanaanada xoolaha, balse waxa jirta dad badan oo rumaysan in mashaariicdani qayb ka yihiin qorshe ay hay’adaha caalamiga ahi ku doonayaan inay meel kaga dhacaan qadiyada madax banaanida Somaliland, waxaanay dadka aragtiyahaa qabaa hoosta ka xariiqayaan hay’adda SAHSP oo ah mashruuca caafimaadka xoolaha Soomaalida, (Somali Animal Health Services Project), taasi qaybta tababarka ka qaadanaysa mashruucan, iyada ay dadku ku dhaliilayaan calaamadeeda oo ay ku sawiran tahay khariidada dalkii la isku odhan jiray Somalia.

Mar aanu arrintan wax ka weydiinay masuuliyiinta hay’adaasina waxa ay ku jawaabeen. “Waxa aanu anagu ka shaqaynaa Somalia oo dhan, waxaananu xafiisyo ku leenahay Somaliland, Puntland, Jawhar, Af-Madaw iyo meelo kale, waxaananu ka shaqaynaa neefka xoolaha ah oo keliya, ee dad kama shaqayno, markaa wax siyaasad ah oo ku jirtaa ma jiro, ee wixii la siyaasadeeyaa way noqonayaan, mana qabo inay arrintaasi tahay wax siyaasad la gelin karo”.
 

Top

Hargeysa, April 3, 2006 (Haatuf) – Gudoomiyaha Shirkadda White Sand Village ayaa shalay qalab Isboorti ugu deeqay koox dhalinyaro ah oo ku ciyaarta magaca shirkadda oo la yidhaahdo kooxda kubada cagta ee White Sand Village.

Xafladii lagu kala gudoomay deeqdan oo ka dhacday Hotel Hadhwanaag, waxa ka soo qayb-galay wasiirka dhalinyarada iyo ciyaaraha Maxamuud Siciid Maxamed, gudoomiyaha xidhiidhka kubada cagta C/rashiid Caydiid iyo marti sharaf kale.

Ugu horeyn wasiirka oo munaasibadaas hadal kooban ka jeediyey ayaa uga mahad-naqay qalabkaasi uu ugu deeqay gudoomiyaha shirkada White Sand Village, isaga oo sheegay oo sheegay in qalabkan oo kale uu qayb muhiim ah ka qaato ciyaaraha, gaar ahaan uu kor u qaado mooralka ciyaaraha, waxaanu wasiirku kooxda kubada cagta ee White Sand Village Village uga soo jeediyey halkaasi oo hadalo dhiiri-gelin ah.

Deeqda qalabkan ciyaaraha kubada cagta oo ka kooban kabo iyo direys ah kuwa kubada cagta oo ay ku xardhan yihiin astaanta magaca kooxda iyo waliba magacyada ciyaarahanada kooxda, waxa kala gudoomay gudoomiyaha xidhiidhka kubad cagta C/rashiid Caydii iyo gudoomiyaha kooxda White Sand Village Maxamed Axmed.
 

Top

Hargeysa, April 3, 2006 (Haatuf) – Aqoon-isweydaarsi ku saabsan kor u qaadida fayo-dhowrka dadweynaha iyo dugsiyada ayaa shalay ka furmay Hoteelka Ambassador ee magaalada Hargeysa.

Aqoon-isweydaarsiga oo soo qaban-qaabisay hay’adda Sama-falka ee UNICEF, isla markaana soconaya 5 maalmood waxa ka qayb-qaadanaya 32 xubnood oo kala socda Wasaaradaha Caafimaadka, Macdanta iyo Biyaha, Waxbarashada iyo ururada wadaniga ah ee la shaqeeya Barnaamijyada fayo-dhawrada.

Aqoon-isweydaarsigan waxaa furay Wasiir ku-xigeenka Caafimaadka iyo Shaqada, Axmed Jaamac Samatar (Dr. Who), kaas oo halkaas hadal uu ka jeediyay ku sheegay inay muhiin tahay fayo-dhawrka bulshada dhexdeeda, waxaanu ku guubaabiyay in loo baahan yahay in Hoteelada oo kale aanay ku xoolaha ku qallin meelaha dibada ee ay kawaanada xoolaha geeyaan.

Waxa kale oo isna ka hadlay Cawil X. Cali oo ka socday hay’adda UNICEF oo isaguna sheegay inuu muhiim yahay fayo-dhowrku, “Wadamada Adduunku waxay lacagta ugu badan ku bixiyaan fayo-dhowrka” ayuu yidhi Cawil, waxaanu intaas ku daray sidaas darteed ay haboon tahay in layskugu talo.

Top

“Aamina-Weris Iyo Muwaadiniinta Kale Xaqa Ay Leeyihiin Cidi Isma Hortaagi Doonto” Rayaale

Hargeysa, April 3, 2006 (Haatuf) – Ku-simaha Gudoomiyaha Golaha Wakiilada C/casiis Maxamed Samaale ayaa shalay sheegay in madaxweyne Daahir Rayaale Kaahin ka raali-geliyey golaha wakiilada warsaxaafadeedkii wasiirka warfaafinta C/laahi Maxamed Ducaale 30-kii Bisha March 2006 uu ku diiday go’aan golaha wakiiladu 20 March 2006 ka soo saaray shaqada hay’ada Care ee la iska hortaagay Marwo Aamina Waris oo ah Aafada Gudoomiyaha xisbiga Mucaaradka ah ee Kulmiye Axmed Siilaanyo.

Madane Samaale wuxu sidaa ku sheegay mar ay shalay warfidiyeenadu isaga oo xafiiskiisa jooga wax ka weydiiyeen sababta ay u baahiyeen shir-jaraa’id oo ay Sabtidii kaga jawaabi lahaayeen diidmada xukuumadda ee go’aankooda, waxaanu intaa ku daray in madaxweynuhu ka codsaday inay kulan ka yeeshaan arintaasi.

Kulankaasi oo dhacay Habeen hore waxa uu Mudane Samaale sheegay in dood iyo falan-qayn dheer oo dhexmartay madaxweynaha iyo shir-gudoonka wakiilada, ka dib uu madaxweynuhu uu raali-gelin ka siiyey warsaxaafadeedkii wasiirka warfaafinta.

Mar Mudane Samaale la weydiiyey waxa uu ku dambaynayo go’aankoodii ku saabsanaa in Marwo Aamina Waris shaqadii ay ku guulaysatay ee Care la siiyo, wuxu ku adkaystay in go’aankii goluhu gaadhay ee arintaa ku saabsanaa uu sidiisii u soconayo, isaga oo oo maraya jaranjarada sharci, madaxweynahana gaadhi doona. Waxaanu Mudane Samaale intaa ku daray in kulanka ay la yeesheen madaxweynaha ay isku afgarten inuu raali-gelinta ku daro arrimaha uu warbaahinta u sheegayo inta aanu u amba-bixin. Sidaas darteedna waxa uu sheegay inay joojiyeen arrintaa ka hadalkeeda.

Hase yeeshee Madaxweyne Rayaale ka hor intii aanu ka amba-bixin madaarka Hargeysa mar wax laga weydiiyey muranka soo dhexgalay xukuumadiisa iyo golaha wakiilada waxa uu ku tilmaamay is-fahan la’aan yar oo ku saabsan hawsha ay kala leeyihiin xukuumada iyo wakiiladu uu soo kala dhex-galay, waxaanu yidhi ““Horta diidmadaas annagu xukumad ahaan wax aanu diidnay imikana leenahay hala diido ma jirto run ahaantii, laakiin waxaad ogtahay labadayada gole [Xukuumadda iyo Wakiilada] xoogaa kelmado ayaanu isku tuur-tuurnay ujeedadeeduna waxay ahayd shaqada aan kala leenahay aan kala marno laakiin ceeb kala oo aan u jeednay ma jirto. Waxaan leeyahay taas [War-saxaafadeedkii Wasiirka Warfaafinta] haddii ay goluhu si kale u turjunteen raali haka ahaadaan, waayo labada gole way wada shaqayn doonaan masuuliyad qaran ayaa na wada saaran marna khilaaf ku wada shaqayn mayno ee wax kasta waanu ka heshiin doonaa, shirgudoonkana waanu iska aragnay, Inshaalaahu arrimahayaguna xagga fiican ayay u socon doonaan, iyada [Aamina-Weris] iyo muwaadiniinta kale xaqa ay leeyihiin cidi isma hortaagi doonto.”

Top

London, April 3, 2006 (SDWO) – Ururka Jaaliyadda Somaliland ee ku dhaqan dalka UK (Somaliland Society UK) ayaa guddi cusub u doortay hoggaanka ururkaas, waxaana guddidaas cusub laga dhawaaqay shir ballaadhan oo dorraad (April 1, 2006) lagu qabtay waqooyiga magaalada London oo ay soo qabanqaabiyeen ururka Somaliland Society UK.

Xafladan oo ay ka soo qaybgaleen dadweyne farabadan oo ka kala yimid dacalada kala duwan ee magaalada London, waxaa halkaas hadalo furitaan ah ka soo jeediyay Cabdixakiin Sulub oo ahaa xoghayihii Somaliland Society UK ee xiligoodii dhamaaday, waxaanu Cabdixakiin warbixin kooban ku sheegay ujeedada qabashada shirkan oo ah buu yidhi sidii dib loogu soo noolayn lahaa ururkii Somaliland Society UK oo ahaan jiray urur aad u firficoon waxqabad badana lahaan jiray laakiin in mudo dhawr sano ah aan sidaas dhaqdhaqaaq badan u samaynin.
Cabdixakiin Sulub wuxuu hadalka ku soo dhoweeyay Muuse Cali Xirsi (Buurdhaab) oo isna ahaa gudoomiye ku xigeenkii ururka Somaliland Society UK oo soo koobay waxqabadkii ururku mudadii uu dhisnaa gaar ahaan xiliyadii uu aad ka u firfircoonaa, oo ay ka mid ahaayeen banaanbaxyo balaadhan oo lagu qabtay London, kuwaas oo ka dhacay baarlamaanka iyo xafiiska raysal-wasaaraha Ingiriiska, BBCda laanta Af-Soomaaliga ee Bush House iyo hawlgalidii aftida dastuurka oo qabashadeedii iyo fikradii ka danbaysayba ay lugweyn ku lahaayeen buu yidhi Muuse ururkan Somaliland Society UK.

Waxa isaguna madasha lagu soo dhoweeyay si hadalo waano odaynimo ah uu uga jeediyo goobta Wakiilka Somaliland ee UK Mudane Cismaan Axmed Xasan. Waxa kale oo isna si odaytinimo ah uga hadlay goobtaas fanaankii weynaa ee Xudaydi.

Waxa isaguna shirkaas marti u ahaa oo hadal ka jeediyey Maayarka magaalada Hargeysa Mudane Xuseen Maxamed Jiciir oo hada fasax ku jooga magaalada London. Maayar Jiciir wuxuu hadalkiisu ku jihaysnaa inuu jaaliyada kala hadlo sidii qurba jooga Somaliland ay uga qaybqaadan lahaayeen hawsha dhismaha biriijka cusub ee Hargeysa, oo uu sheegay in gudi madaxbanaani maamusho oo iskugu jira culumaa’udiin, aqoonayahano iyo isagoo dawladda hoose ee Hargeysa metelaya iyo xubno kale oo ka tirsan laamo kala duwan oo xukuumadda ah.

Jiciir wuxuu sheegay kharashka biriijika in lagu qiyasay hal milyan oo doolar isla markaasna ay xukuumadda iyo dawladda hoose ay bixiyeen dhismaha biriijka 45% isla markaasna 55% ka hadhayna laga rabo dadka shacbiga ahi inay ku taburucaan, ama gudaha dalka ha joogaan ama dibada ha joogaane. waxaanu sheegay in shirkadaha iyo bayacmushtarka dalka gudihiisu siday u kala xoola badanyihiin midba wax loogu qoray oo kuwa waaweyn lagu qoray 50 kun oo doolar, halka kuwa dhexena lagaga qoray 10 kun oo doolar kuwa hoosana lagu qoray 4 kun oo doolar oo ilaa hadda qaarbadan oo ka mid ahi ay bixiyeen buu yidhi Jiciir.

Ugu danbayntii wuxuu yidhi Jiciir waxa haboon in doorkan xuska 18ka May wixii ka soo baxa in lagu caawiyo oo lagu daro qaadhaankaas lagu dhisayo biriijka, waxaanu sheegay in gudi madaxbanaan arintaas loo magacaabay oo dhowaan soo gaadhi doonta UK si ay xafladaas isugu duba ridaan sidii dhaqaalaha ka soo baxa loogu caawin lahaa sanduuqa dhismaha biriijka.

Intaas ka dibna Maayar Jiciir waxa la weydiiyay su’aalo dhawr ah oo inta badan la xidhiidhay dhismaha Biriijka Hargeysa, kadib markii uu codsaday inaan su’aalo qadiyadda biriijka ka baxsan la weydiin.

Intaas ka dib waxa la galay oo uu Cabdixkiin ku dhawaaqay liiska xubnaha cusub ee loo qadimay shirka inay ogolaadaan ama ay diidaan oo ah xubnaha loo doortay inay noqdaan hogaanka cusub ee ururka Somaliland Soceity UK, xubnahaas oo ka koobnaa:

Maxamed Cumar Meygaag - Gudoomiye (Chairman)
Cali Xaamud Jibriil - Gudoomiye ku xigeen (Vice Chairman)
Maxamed Maxamud Cali - Xoghaye (Secretary)
Saamiya Sheef - Xasnaji (Treasurer)
Yasin Cisman Idiris - Isku duwe (Co-ordnator)
Fadumo Cumar - Afhayeen (Spokeswomen)
Casha Maxamud Qalib - Xubin (member)
Khadar Abokor - Xubin (member)
Axmed Waqaf - Xubin (member)
Yasin Maxamed Axmed - Xubin (member)
Cabdi Cali Mahdi - Xubin (member)
Adan Gaas Cabdi - Xubin (member)
Abdulkadir Maxamed Sheikh- Xubin (member)
Maxamed Qani Diriye - Xubin (member)
Suleyman Adan Faarax - Xubin (member)

Intaas ka dib waxa loo gudagalay su’aalahii dadweynuhu ay wax ka weydiinayeen shirgudoonkii hore ee Somaliland Society UK, su’aalahaas oo ay ka mid ahaayeen sida loo soo xulay ee lagu soo doortay xubnahan cusub iyo inay xisbiyadu ka wada dhex muuqdaan, waxaanay xubnaha shir-gudoonkaasi kaga jawaabeen in dadkani ka kooban yihiin oo laga soo xulay xisbi walba laba xubnood iyo dadkii kale ee ka dhex muuqday bulshada xaga dhaqdhaqaaqyada taageerida Somaliland.

Su’aalaha ka dib waxa lagu soo dhoweeyay gudoomiyaha cusub Maxamed Cumar Meygaag inuu hadal yar oo kooban uu ka jeediyo madasha. Maxamed wuxuu sheegay inaan gudidu keligeed waxba qaban karin haddii aan lala shaqayn oo aan la garab istaagin, waxaanu ka codsaday in gudidii hore ee la bedelay aanay sidaas ururka kaga tegine ee ay la shaqeeyaan oo talo iyo tusaaleba ay uga baahan yihiin.

Gebogebadii xafladaas waxa soo gunaanaday oo khudbad u badnayd mahadnaq guddidii hore ee soo qabanqaabisay kulankan ka jeediyey Gudoomiyaha xidhiidhka Jaaliyada dibadaha iyo xukuumadda Somaliland Cabdifataax Siciid Axmed.

Top

Ma doonayo in aan dib ugu noqdo raad raaca dhacdadan shaqada CARE iyo Marwo Amina Weris oo runtii iyada lafteeda haddii wax laga qoro aan laga gayoonayn, sababta oo ah way ka weyn tahay arrintu muwaaddin shaqo loo diiday balse waxa keli ah ee lagu sifayn karaa waa neecawdii ka soo horraysay dabaylo aynaan garanayn waxa ay inoo soo sidaan. Maxaa yeelay Amina-Weris waa marwo, waa muwaadinad, waa aqoon-yahanad, waana astaanta qoyskii halganka. Awoodda shaqada la iskaga hortaagayna wa awoodda qarankii ay nolosheedii oo dhan u hibaysay. Qof kasta oo is yidhaahda ugu cudur-daar xukuumadda arintaas wuxu meel kaga dhacayaa damiirka naftiisa, ujeedada maanta laga leeyahayna waa mid berriba la wada ogaan doono.

Tiiyoo ay taasi jirto arrinta aan qalinka u qaatay, warqaddan cadna isula dul-taagay waxa weeye dhawaaqyadii kala dambeeyey ee isku lid ka ahaa ee saacadihii ina soo dhaafay ka soo kala baxay labada gole qaran ee fulinta (CARE for KENYATI) iyo wakiilada (WE DON’T CARE) ee ku saabsanaa Hay’adda Care.

Marka aynu si sharci ah oo xor ah u cabbirno maqaamka sharciyeed ee qaddiyadan, su’aasha koowaad waxa ay noqonaysaa Golaha wakiiladu xaq ma u lahayeen dikreeto hawl-fulineed. Xukuumadduse sharci ma u lahayd in ay deedafayso ama ay ganafka ku dhufato go’aan baarlamaan. Waa maxayse cawaaqibka ka dhalan kara dhacdooyinka noocan oo kale ah ee ka dhex-dhaca qaran sideenna oo kale ah.

Haddii aan ku horreeyo qodobka koowaad, Golaha Wakiiladu sharci ma u lahaayeen in ay soo saaraan dikreeto amar fulineed ah? Si aynu u hello jawaab aan in-yar is-dul-taagno dastuurka Jamhuuriyadda Somaliland. Golaha wakiiladu sharciyan wuxu leeyahay laba awoodood, awood guud iyo awood gaar ahaaneed. Awoodda guud ee Baarlamaanka ama haddii si kale aan u idhaahdo awoodda dabiiciga ah ee Baarlamaanku waxa weeye xakamaynta iyo la xisaabtanka xukuumadda. Waana waajibkooda koowaad in ay xakameeyaan xukuumadda marka ay xadhkaha goosato, isla markaana la xisaabtamaan marka ay xilkeeda gudan weydo. Awoodda labaad ee Golaha wakiiladu waxa weeye ta ku xardhan toddobada farqadood ee qodobka 53aad ee kala ah awoodda oggolaanshaha dowladda, awoodda ansixinta barnaamijka xukuumadda, awoodda ansixinta heshiisyada caalamiga ah, awoodda ka tala bixinta siyaasadda guud ee dalka, awoodda ogolanshaha xukunka deg-degga ah iyo awoodda u yeedhidda iyo wax weydiinta wasiirada. Waxa intaa u raaca golaha wakiillada awoodaha labada qodob ee 54ad iyo 55aad ee xeer dejinta maaliyadda iyo ansixinta miisaaniyadda. Marka awoodahaas oo dhan la’ eego ma jirto mid muujinaysa awoodda soo saaridda amar fulineed. Laakiin waxa jira Qodobka 38aad farqadda 4aad xarafka J ee dastuurka Somaliland oo si cad u dhigaya in golaha baarlamaanku awood u leeyahay.

“Hirgelinta xeerarka u degsan JSL iyo xaqiijinta taabbo-galka caddaaladda oo saldhig u ah xasiloonida guud ee Jamhuuriyadda, isku kal-samaanta iyo iskaashiga dadweynaha reer Somaliland”.

Haddaba haddii golaha wakiiladu uu u isticmaalay go’aankiisaas awooddiisa guud ee dabiiciga ah ee xakamaynta iyo la xisaabtanka xukuumadda oo runtii ah laf-dhabarta hawl-maalmeedka barlamaanka. Isla markaana qaatay masuuliyadda ka saran fulinta qodobka 38aad ee dastuurka, iyaga oo weliba maanka ku haya xeerka shaqaalaha ee ah mudnanta koowaad muwaaddinkaa leh. Dabcan markaa in ay u hiilayaan muwaaddin xaqiisii la duudsiyey waa waajib.

Dhinaca xukuumadda haddii aynu eegno xaq ma u lahayd in ay deedafayso go’aan Baarlamaan oo weliba ku salaysan xaqsiin muwaaddin. Dabcan sidii aynu su’aashii horeba ugu kitaab furnay waa lagama maarmaan tanna in aynu u meel dayno: Awoodda dastuuriga ah ee xukuumaddu inta badan waxa ay hoos tagtaa 14-ka awoodood ee qodobka 90aad ee dastuurku siiyey Madaxweynaha. Isu geynta awoodahaas ma jirto mid sheegaysa in Madaxweynuhu diidi karo go’aan Baarlamaan. Laakiin waxa jira tilmaamo ku jira qodobka 77aad oo ka hadlaya habka loo raacayo xeer-dejinta. Faqradda 4aad ee qodobkaas 77aad waxa ay leedahay “Haddii madaxweynuhu uu u arko in mashruuc sharci oo Baarlamaanku soo saaray ka hor imanayo qodob ama qodobo dastuurka ka mid ah, waa in uu sidaa ku wargeliyaa shir-guddoonka iyo xeer ilaaliyaha guud oo u gudbin doona maxkamadda dastuuriga ah” Qiilka keli ah ee xukuumadda ugu jira dastuurka in ay go’aanka Baarlamaanka ganafka ku dhufan karto waa kaas, inkasta oo uu qodobku tilmaamayo mashruuc-sharci, haddana waxa aynu u tixgelinaynaa go’aan Barlamaan.

Sidaa darteed marka aynu intaas isla fahanno waxa marka ugu horraysaba sharci darro noqonaya war-saxaafadeedkii wasiirka warfaafinta iyo marin-habowgii uu ku sameeyey dastuurka. Waxa kale oo iyana jaah-wareer abuuri karta xataa haddii sida dastuurku faray-ba aanay raacin qaabka shaqo ee xukuumadda Riyaale oo labadii wasiir ee go’aanka Baarlamaanku khuseeyey-ba waa Qorshaynta Hay’adaha (Axmed X.Daahir) iyo Xidhiidhka Golayaasha (Cabdi X.Buuni)e’ aanay ka hadlin ee wasaaradda Warfaafinta amar lagu siiyey taas oo diidmadii go’aanka Baarlamaanka iyo duudsigii xuquuqda muwaadinkaba ka dhigtay go’aan iyo siyaasad xukuumaddu u dhan tahay.

Ugu dambayn is weydiintu waxa ay tahay waa maxay cawaaqibka ka dhalan kara isku dhaca labada gole ee xukuumadda iyo Wakiilada, dabcan dhacdadani waxa ay soo dedejisay dareen dad badani qabay oo ahaa tolow golahan cusubi ma xakamayn karaa, mase la xisaabtami karaa xukuumaddan xadhka goosadka ah. Dhinaca cawaaqibka haddii aynu ka eegno dalka iyo dadka sida u wanaagsani waxa weeye golayaal aan isku milmin oo saaxiib ahayn ee is ilaaliya, laakiin malahay xukuumadda Riyaale waxa u wanaagsanayd in ay ka feejignaato isku dhacyada aan xikmadda badani ku jirin ama haddii si kale aan u dhigo isku dhaca aan lagama maar-maanka ahayn sida in ay Baarlamaanka isku seegaan is bar-bar taagga Kenyaatiga ka socda CARE, iyaga oo duudsiyaya xaqa muwaadin reer Somaliland ah oo bulshadiisii iyo baarlamaankiisiiba bar-bar taagan yahay oo leeyihiin (We Don’t Care Kenyati).
Cismaan Abokor, BA (HON) Politics, LLM Law
London, UK

Top

Waxaan halkan idiinku soo gudbinayaa dhacdo ku dhacday Marwo Aamina Waris, waxa la yaab leh in maanta la maqaalo ama la arko qof muwaadin ah oo ku guulaystay shaqo uu ku galay imtixaan laga hor istaago, iyada oo marmarsiiyo looga dhigayo waxaad tahay xaaskii Mujaahid Siilaanyo oo ah ninka gudoomiyaha xisbiga Mucaaradka ah ee Kulmiye, waxaana u arkaa inay tahay sababta waxa ku qaba ninka ila tartamaya ee kursiga igu haysta. Waxaan la yaabannahay miyaanu dalka ka madaxweyne ahayn, akhrisan dastuurka dalka? Mise waa badheedh waxa waxan dalka looga samaynayo, waayo imisa sanno oo soo aragnay kun dhacdo oo intaba lagu jebiyey dastuurka qaranka, waxaana u dambeysay tan marwo Aamina Waris oo lagu jebiyey dastuurka, waxa iga su’aal ah madaxweyne intaad dalka ka ahayd madaxweynaha waxa dhacay kun dhacdo oo ay sameeyeen wasiirada ka tirsan xukuumada iyo iyaduba, sababtoo ah waxa wasiirku sameeyo adigaa ka dambeeya, sababtoo ah anagu adigaa ayaanu ku dooranay, adiguna waxaad dooratay wasiiro. Markaa anagu lama hadlayno wasiirka ee waxaanu la xisaabtamaynaa adiga iska hortaagay shaqada ay ka heshay Marwo Aamina Waris Care, waxa ka mid ah wasiirka qorsheynta iyo wasiirka caafimaadka iyo shaqada oo qoray warqada loogu digayo hay’ada inaanay shaqada ay heshay Marwo Aamina qaban karin, waxaanay sababtu tahay kalsooni ay kaa haystaan, waayo wasiirkna kuma dhicin inuu qof muwaadin ah kula kaco xaqdaro, Bal dib u eega qodobada distuurka ee 2-aad (faq. 1-aad), 25-aad iyo qod. 8-aad (faq. 2-ad).

Muwaadiniinta Somaliland, iyada oo aan lagu kala saarayn midabka qabiilka, dhalashada, luuqada, lab iyo dhedig, hantida, afkaarta, iwm, waxay sharciga hortiisa ku leeyihiin xuquuq iyo waajib siman, waxaas oo qodob ah waxa jebiyey xukuumada Rayaale, markii u horeysayna maaha ee waxan oo kale dhacaan, waxa ka horeeyey boqolaal qof oo muwaadiniin ah oo shaqadii lagaga eryey Kulmiyaad tahay, waxaana iga su’aal ah madaxweyne muwaadiniinta Somaliland aday xilka kuu igmadeen, xuquuqdoodana adaa ka masuul ah mucaarid iyo muxaafidba, waxaanad moodaa in aanad ka warhayn xuquuqdoodii iyo hantidoodiiba oo ay ku tunteen 50-ka wasiir ee kuu shaqeeya.

Markaa madaxweyne waxa qof walba u muuqata in dalka ama dadka u wada ahayn madaxweyne, sababta oo ah muwaadiniinta cid aad ka raali-gelisana ma jirto, dastuurka dalka ee aad meesha ku timidna maalin walba waa la jebinayaa oo aanad waxba ka qabanayn, waxaanan hada ku talin lahaa in aad arinta Aamina Waris si deg-deg ah wax uga qabato.
Keys Geelle Xidig
Xubin Ka tirsan G/Dhexe Kulmiye.

Top